Các nguyên mẫu truyện

by Đặng Hải Quang

Có một vấn đề vô cùng khó khăn mà bất kỳ nhà biên kịch nào – dù có tài giỏi đến mấy – cũng đều phải thường xuyên đối mặt, đó chính là sự lặp lại/bắt chước một khuôn mẫu sẵn có nào đó, dù là cố tình hay vô ý.

Không khó để giải thích cho điều này. Kho tàng văn hóa tri thức của nhân loại, trải qua mấy nghìn năm, đã trở nên vô cùng vĩ đại, vượt quá bộ óc của bất kỳ cá-thể-con-người nào. Điều gì có thể nói được, nghĩ được, mơ mộng được thì người ta đã nói, đã nghĩ, đã mơ mộng ra từ lâu.

Trong một số sách dạy viết kịch bản, những tay viết chuyên nghiệp đã tổng kết và đưa ra một số hình mẫu truyện phim. Có sách đưa ra sáu hình mẫu cơ bản nhất mà từ đó, tất cả các bộ phim được sản xuất từ trước tới nay đều nằm lọt thỏm trong bàn tay sáu ngón này. Hơi khác một chút, một cuốn sách của Ray Frensham quy về tám loại. Ít hơn một xíu, nhà biên kịch Lorenzo Semple cho rằng chỉ có hai mẫu truyện cơ bản: Cá trên cạn và Cặp đôi kỳ cục. Tuy nhiên, có lẽ chơi trội nhất phải là Michael Hauge khi ông cho rằng, tất cả mọi câu chuyện đều có thể rút về duy nhất một mẫu số chung: Châu chấu đá voi. Nghe cũng có lý. Vì nếu là Voi đạp châu chấu thì còn gì hay ho để xem nữa?

Vậy, nếu muốn thoát ra khỏi cái vòng luẩn quẩn kia, chúng ta phải viết thế nào?

Pha trộn                         

Nhiều nhà biên kịch vẫn đinh ninh thế này: để tránh việc đi theo một khuôn mẫu nào đó, cách hay nhất là pha trộn các khuôn mẫu lại với nhau. Họ pha theo các công thức, theo số lượng khuôn mẫu và theo các tỉ lệ khác nhau. Họ tưởng rằng thế là hay lắm. Vì rằng làm thế sẽ vừa nhanh, lại vừa nhiều. Nhưng những nhà biên kịch lười suy nghĩ này đâu có chịu hiểu một điều rằng, làm thế không những giết chết bộ phim, mà còn giết chết khán giả, giết chết niềm tự tôn của một người làm nghề sáng tạo.

Phong cách

 “Viết có phong cách.”

Một số người đã nói như vậy. Nhưng “viết có phong cách” là viết ra làm sao? Phải chăng là viết có giọng văn riêng, có gu riêng, khiến độc/khán giả nảy ra những cảm nhận đặc thù riêng? Liệu có quá trừu tượng? Những thứ tạo nên phong cách, phải chăng là trải nghiệm, là nhãn quan riêng, là tài năng đặc biệt mà trời phú cho người viết. Cái thứ đặc thù như thế, liệu có phải ai cũng may mắn được sở hữu? Mà nếu ai cũng may mắn được sở hữu, thì liệu có còn thứ gì mang tên “phong cách”?

Lòng tin

Phải chăng, cách tốt nhất chúng ta cần khi viết, chính là lòng tin. Đó là khi chúng ta tin vào câu chuyện mình viết, yêu nhân vật mình tạo ra. Một khi tin rằng câu chuyện này là có thật, thì tự dưng nó sẽ là thật. Một khi tất cả đều là thật, thì tất cả những khuôn mẫu kia đều chẳng còn quan trọng gì nữa. Một câu chuyện làm người ta tin. Thế là đủ.

~ by hoangthuongvn on May 13, 2011.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

 
%d bloggers like this: