Tương tác: Wan Kar Wai

by Phú Hiển

Có rất nhiều khía cạnh làm nên thế mạnh của một đạo diễn. Đối với Vương Gia Vệ, tương tác giữa người với người là thế mạnh rõ ràng nhất của ông, không chỉ vì phim của ông tập trung vào mổ xẻ những tương tác đó, mà còn vì cách làm phim có một không hai của ông khiến cho những quan hệ giữa người với người được thể hiện lên màn ảnh một cách trung thực  và đẹp nhất. Bài viết này phân tích nét độc đáo trên của Vương Gia Vệ qua hai phim “In the Mood for Love” và “Days of Being Wild”.

Niềm đam mê thể hiện tương tác con người:

Trong một cuộc phỏng vấn, Vương Gia Vệ từng nói về vai diễn của Lương Triều Vỹ trong “In the Mood for Love” như sau: “ Vai diễn của Lương Triều Vỹ làm tôi nhớ đến vai của Jimmy Stewart trong phim Vertigo. Có một vẻ gì mờ ám bên trong nhân vật này. Với tôi, thật là thú vị khi thấy đa số khán giả nghĩ mối quan hệ nam nữ ở đây thật thuần khiết. Đối với họ, hai nhân vật này là người tốt vì chồng/vợ của họ mới chính là những người không chung thủy và họ không muốn giống như thế. Không ai thấy được cái “mờ ám” phía sau việc hai nhân vật này gặp nhau và tưởng tượng với nhau về việc bắt gặp chồng/vợ họ đang ngoại tình. Tôi nghĩ khán giả nghĩ như thế là vì anh Vỹ nhìn thật đáng cảm thông. Cứ tưởng tượng thử việc đặt John Malkovich vào vai này. Người ta sẽ nghĩ ngay: “Tay này thật ghê gớm”. Trong Vertigo cũng vậy, vì James Stewart là một diễn viên nhìn hiền lành, nên không ai nghĩ rằng nhân vật này thật ra là rất quái đản”. Lời bình luận trên của chính Vương Gia Vệ phản ánh niềm đam mê của ông trong việc tái hiện lại những mối quan hệ giữa người với người bằng phim ảnh. Ông đưa những giả thiết ra, đưa chúng vào thử nghiệm và rồi khoái chí khi nhìn thấy hiệu ứng nơi khán giả.

Cách làm phim của Vương Gia Vệ có thể gọi là kỳ quái. Ông thường đi đến trường quay mà không có kịch bản, không tập dợt gì. Ông tin vào sự tự do sáng tạo, vào những ý tưởng ập đến bất ngờ qua việc ứng diễn. Thí dụ như khi trong khi quay phim “Happy Together”, trong đầu của đạo diễn chỉ hiện lên một câu chuyện mơ hồ về hai người đàn ông cô đơn ở Argentina, chỉ cần có vậy, đoàn phim đã bắt tay vào quay. Thế mà ngay sau đó, Vương Gia Vệ lại nhận ngay được giải Đạo diễn xuất sắc nhất tại LHP Cannes 1997 cho phim này. Bí quyết của phương pháp làm phim này là chọn cho đúng diễn viên phù hợp với vai, đặt họ vào một tình huống rắc rối và đòi hỏi họ ứng xử như chính con người thật của họ. Với “In the Mood for Love”, Lương Triều Vỹ và Trương Mạn Ngọc đã phải đối mặt với tình huống mà nhân vật của họ gặp phải và không hề có sự chỉ đạo hay định hướng rõ ràng nào từ kịch bản hay đạo diễn. Vì thế, những cảnh khi đôi nhân vật ngồi bên nhau chuyện trò, và khi cô Chan trong phim bật khóc, đó cũng là lúc Trương Mạn Ngọc bật khóc.

Xu hướng làm phim “thử nghiệm” để tận hưởng sự khoái trá này luôn là điều Vương hướng đến, và phim “Days of Being Wild” là phim đầu tiên ông có cơ hội để làm việc này. Bộ phim đầu tay của ông: “As Tears Go By” (1988) là một thành công lớn về cả 2 mặt nghệ thuật và thị trường, nhưng nó không hoàn toàn nói về tương tác giữa người với người, nó là một hỗn hợp của phim xã hội đen Hongkong và tình cảm lãng mạn. Với “Days of Being Wild”, vấn đề của xã hội đen dần đi vào phía sau nhường lại màn trình diễn chính cho những tâm tư tình cảm con người.

Với “Days of Being Wild”, tất cả những cảm giác kỳ diệu sẽ bị mất đi, nếu những cái thật trong diễn xuất mất đi. Như cảnh Yuddy (Trương Quốc Vinh) tán tỉnh Li-Zhen (Trương Mạn Ngọc), cái cách mà anh ta dùng thời gian họ gặp nhau để nói với cô rằng anh sẽ không quên – vừa gây một cảm giác choáng ngợp trong lòng người phụ nữ mà chỉ phu nữ mới hiểu, vừa cho khán giả cảm nhận rằng tất cả những điều anh ta muốn chỉ có thế.

Trong một cảnh khác giữa Yuddy và Lulu (Lưu Gia Linh), Yuddy hỏi Lulu là đã lau nhà chưa, cô chưa lau nhưng tìm cách lấp liếm và cuối cùng cũng phải bắt đầu lau. Và rồi anh ta nổi giận và tống cô ra khỏi cửa khi cô lỡ lời để anh cảm thấy cô coi anh như “trai bao”. Cái cảm giác quyền lực giưa mối quan hệ của người đàn ông và người phụ nữ mà ở đây người đàn ông kiểm soát tất cả được cảm thấy một cách rất đời thường và thật. Có thể Trương Quốc Vinh đã xuất thần nói lên những điều đó, có thể Lưu Gia Linh đã xuất thần trả lời những câu như thế, không thể biết chắc được. Nhưng có một điều chắc chắn rằng chỉ có một người đàn ông với khuôn mặt trẻ con mà dữ tợn như Vinh mới có thể thể hiện được trọn vẹn những điều như thế và chỉ người đàn bà với khuôn mặt thách thức nhưng cũng đầy nỗi sự như Linh mới có thể sống được trong vai diễn như thế.

Khoảnh khắc lãng mạn quý phái:

Phim của Vương Gia Vệ có một đặc điểm mà khán giả rất dễ nhận ra: đó là sự lãng mạn quý phái, hay một số người còn gọi là “sến nhưng sang”, là những khoảnh khắc lãng mạn của nhân vật được cô đọng lại bằng chuyển động hình chậm cùng với nhạc. Khoảnh khắc đó cô đọng, khắc sâu vào trí nhớ khán giả và trở thành một khoảnh khắc đại diện cho phim. Khó có thể nhắc đến “In the Mood for Love” mà không nhắc đến cảnh hai nhân vật cô Chan và anh Chow gặp nhau trong ngõ hẹp cầu thang tối, họ nhìn nhau nhưng không dừng lại, thoáng nhìn nhau, gật đầu chào nhau với mong muốn thầm kín được dừng lại nói chuyện nhưng vẫn không dừng. Lúc đó, khung cảnh được kéo chậm lại, tiếng nhạc lãng mạn Pháp cất lên.

Trong phim “Days of Being Wild”, khi Yuddy chạy trong khu vườn ở Philipines, một số khán giả tinh mắt có thể cảm nhận được bản chất cuộc sống của Yuddy: cuộc sống ấy như cuộc sống của “loài chim không chân”. Vì không có chân, nên từ lúc sinh ra, loài chim này cứ phải bay mãi bay mãi. Khi nó mệt mỏi nó ngủ trong gió, nhưng nó không bao giờ dừng. Nó chỉ dừng trên mặt đất một lần duy nhất, đó là khi nó chết. Yuddy là một nhân vật mồ côi và thường gây gổ với mẹ nuôi mình. Anh ta không có chỗ đứng và cũng không muốn đứng lại trên cõi đời, không một người phụ nữ nào có thể giữ được anh ta. Bản chất cuộc sống của anh ta là chạy và chạy, và khoảnh khắc khi Yuddy chạy trong khu vườn là khoảnh khắc đại diện rõ ràng nhất cho bản chất cuộc sống Yuddy.

Những khoảnh khắc lãng mạn quý phái đó không phải chỉ ở đó cho khán giả ghi nhớ về phim, chúng còn là hình ảnh ẩn dụ của ý nghĩa phim. Vì mỗi người có cách nhìn khác nhau, và phim của Vương Gia Vệ không hoàn toàn dễ hiểu. Khi người xem cảm được hình ảnh ẩn dụ đó, người xem cảm được điều Vương Gia Vệ muốn bày tỏ qua phim. Những khoảnh khắc đó không phải là khoảnh khắc hành động, không phải khoảnh khắc của khung cảnh, mà là khoảnh khắc của tâm tư tình cảm con người.

Những khoảnh khắc lãng mạn đó đã từng thâm nhập vào giấc mơ của tôi.

Lời tự sự của một nhân chứng im lặng.

“It is a restless moment.
She has kept her head lowered,
to give him a chance to come closer.
But he could not, for lack of courage.
She turns and walks away.

That era has passed.
Nothing that belonged to it exists any more.

He remembers those vanished years.
As though looking through a dusty window pane,
the past is something he could see, but not touch.
And everything he sees is blurred and indistinct.”

Đây là bài thơ được viết lại trong phim. Lời này không phải của nhân vật chính, không phải của anh Chow, hay cô Chan. Đó cũng không phải là lời của một người ngoài cuộc, mà là lời của một nhân chứng giấu mặt. Cũng giống như cách mà Vương Gia Vệ dùng nhạc để ngưng đọng một khoảnh khắc, ở đây, ông dùng thơ để ngưng đọng một câu chuyện. Cảm xúc của người xem không nằm trong lý trí, nó nằm ở cảm giác. Khi đọc những câu thơ như tường thuật lại câu chuyện phim, toàn bộ bộ phim như chạy thật nhanh trong đầu khán giả để đi đến kết thúc.

Phim “Days of Being Wild” cũng là một minh chứng cho nét độc đáo này. Lời tự sự âm vang trong phim của một nhân chứng giấu mặt không gắn được với bất cứ nhân vật nào. Không gắn được với 2 cô gái và 2 chàng trai trong phim. Yuddy là nhân vật quá khó để thông cảm nên lời tự sự này không phải của anh ta. Tide là nhân vật quá cứng nhắc nên lời tự sự không thể hiện anh ta, cho dù đôi khi lời tự sự đặt mình vào cái tôi của Tide.

Vương Gia Vệ luôn giấu đôi mắt mình sau cặp kính đen, còn nhân chứng giấu mặt của ông giấu mình sau những lời tự sự.

Kết luận

Phim Vương Gia Vệ là phim của tương tác con người. Bằng cách chỉ đạo diễn xuất lập dị nhưng khiến cho người diễn viên sống với vai diễn, ông thể nghiệm một cách say mê tương tác giữa người với người và phản ứng của khán giả trước những tương tác đó. Bằng cách cô đọng những khoảnh khắc lãng mạn quý phái, ông lưu giữ lại hình ảnh phim qua con mắt của mình trong trí óc khán giả. Bằng lời tự sự hay lời thơ của một nhân chứng giấu mặt, ông tường thuật lại bộ phim của chính ông bằng cảm xúc. Nhìn ở bất cứ góc độ nào, Vương Gia Vệ đúng là bậc thầy về tương tác con người của điện ảnh thế giới.

Nguồn Tham Khảo:

1. Bài điểm phim “Days of Being Wild” trên Spcnet: http://www.spcnet.tv/Movies/Days-of-Being-Wild-review-r613.html

2. Vương Gia Vệ – tinh thần riêng của dòng phim cảm giác – Chu Trần Minh Đức, Thể thao & Văn hóa – 09:39 Thứ ba, ngày 05 tháng tư năm 2011, Archive: http://vn.news.yahoo.com/v%C6%B0%C6%A1ng-gia-v%E1%BB%87-tinh-th%E1%BA%A7n-ri%C3%AAng-c%E1%BB%A7a-d%C3%B2ng-20110404-193900-283.html

3. Days of Being Wild” – Wong Kar Wai (1990)  bài viết đăng bởi MPK lúc 10/29/2008 07:23:00 PM. http://filmsufi.blogspot.com/2008/10/days-of-being-wild-wong-kar-wai-1990.html

4.  “Unforgettable”. LA Weekly. Chute, David (February 15, 2001). Archive: http://www.webcitation.org/5rns3JCtc

Nguồn ảnh:

1. Thethaovanhoa.vn

2. wondersinthedark.wordpress.com

3. connormartinsmith.blogspot.com

4. whatspikelikes.wordpress.com

~ by hienpham1982 on April 24, 2011.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

 
%d bloggers like this: