We Were Soldiers

Weweresoldiers_poster

by Nguyễn Thế Nam

Một sự tình cờ đã khiến tôi tìm được một bộ phim nói về chiến tranh Việt Nam và sự khốc liệt của nó: We were Soldiers.Trong suốt 2 giờ 18 phút chăm chú theo dõi phim, cảm giác của tôi thật sự khó tả, vừa buồn vừa thương, vừa xót xa cho một thời kỳ lịch sử bi hùng.Tôi không thích “We Were Soldiers” vì tôi là người Việt Nam, các thế hệ cha anh đã chiến đấu và hi sinh; vì những người lính ở cả hai chiến tuyến đều phải hứng chịu sự tàn khốc của bom đạn. Đứng về phía dân tộc tôi không thích nhìn thấy cảnh những người lính Việt Nam bị hi sinh nhiều hơn trước họng súng của lính Mỹ, cũng giống những nhà làm phim Mỹ luôn muốn đề cao những người lính của họ.

“We were Soldiers” được sản xuất năm 2002 bởi sự hợp tác giữa các nhà sản xuất Mỹ và Đức, và đã được trình chiếu ở khá nhiều quốc gia. Nhưng phim không được biết đến nhiều ở Việt Nam, và rất đáng được quên lãng dù nội dung của nó ca ngợi chủ nghĩa anh hùng từ những người lính ở cả hai đầu chiến tuyến. Lấy bối cảnh năm 1965 tại đồi Ia Drang, Tây Nguyên, một trong những trận đánh ác liệt nhất trong lịch sử Hoa Kì đã nổ ra, khi mà 400 lính Mỹ chống chọi 2000 lính mặt trận giải phóng Việt Nam  . Kết thúc của trận chiến còn là một nghi án, nhưng một thực tế là sau trận đánh này, những người lính Mỹ mới thấy hết được thế nào là chiến tranh Việt Nam.

Trong phim, đi tìm nguyên nhân của chiến tranh, những người Mỹ cũng không thể lý giải hết tại sao họ lại leo thang và lún sâu vào chiến tranh đến vậy. Trả lời câu hỏi của đứa con gái –“Thế nào là chiến tranh”, Hal More  (nam diễn viên chính do Mel Gibson thủ vai) đã trả lời: “Chiến tranh là những điều không nên xảy ra nhưng lại xảy ra. Có một số người phải hoặc không phải là người của một quốc gia nào đó muốn tước đoạt sinh mệnh của người khác, và một quân nhân như cha cần đi ngăn cản họ”. Nói như vậy có nghĩa là những người tham chiến luôn tự tìm ra những lý do để biện minh cho hành động của mình.Với vũ khí hiện đại, quân đội được huấn luyện tốt và có một lợi thế tuyệt đối về không quân, những nhà quân sự Hoa Kỳ tự tin sẽ đẩy lùi chủ nghĩa Cộng sản như những gì họ đã làm được ở Triều Tiên. Và họ đã mang đến Việt Nam một cuộc chiến tranh, cho đến  năm 1965 cuộc chiến ấy chuyển sang một giai đoạn khốc liệt hơn. Những người dân Mỹ được tuyên truyền cho một cuộc chiến mà theo họ chắc cũng dễ dàng: “Chúng ta cuối cùng sẽ tháng lợi…tôi đã đến Việt Nam khảo sát, chúng ta cần thêm nhân lực” (lời tuyên bố của vị tướng phụ trách chiến trường việt Nam), chiến tranh cần được tiếp tục bởi nước mỹ “đã vượt nửa vòng trái đất chiến đấu suốt hai mươi năm ở đó”(lời của Hal Moore). Trước cuộc chiến mọi thứ vẫn rất yên bình, mọi người vẫn vui vẻ ăn mừng sau lời phát biểu của tổng thống trên truyền hình. Sau cuộc chiến mọi thứ vẫn trôi đi, có điều đó lại là những nốt nhac trầm buồn –“we were Soldier”; với những người bị thương, bị tử vong trở về mà không được hân hoan đón tiếp, và tấm bia đá lạnh lẽo ghi tên những người đã hi sinh. Còn trong cuộc chiến, đó là sự khốc liệt.

Thông qua cuộc đối đầu giữa hai vị chỉ huy là thiếu tá Nguyễn Hữu An (Đơn Dương thủ vai) và thượng tá Hal Moore  của hai đội quân Bắc Việt Nam và Mỹ, người xem có cơ hội được nhìn về quá khứ. Tôi có cảm giác cuộc chiến được tái hiện thông qua những hồi tưởng của vị chỉ huy người Mỹ khi ông lật giở lại cuốn sách với những hình ảnh đau thương của sự hi sinh, và cuốn nhật ký mà một người lính Mỹ giữ được từ xác một anh lính mà đối với anh ta là kẻ địch. Theo Hal Moore, ngọn nguồn của chiến tranh bắt đầu từ việc Người Pháp thất bại, bị giết, bị dồn đuổi và những người Mỹ hào hứng thế chân họ. Đoạn dựng song song hai bức tranh một bức vẽ những người da đỏ giết hại lính Châu Âu khi họ lần đầu đặt chân đến Tân thế giới với hình ảnh những người lính Bắc Việt giết lính Mỹ giống như một sự trêu chọc của những nhà làm phim về quyền hành và vị thế văn minh hơn của quân đội Mỹ. Và thực tế trên chiến trường có vẻ như cũng diễn ra với một kịch bản tương tự. Tại một trận đánh ở Tây Nguyên, quân đội Mỹ với trang bị và huấn luyện tốt hơn đã giành được lợi thế khi có thêm sự yểm trợ của không lực. Những người lính Việt Nam dù đã dũng cảm vây khốn đội quân Mỹ, dũng cảm áp sát lực lượng pháo binh của họ nhưng cuỗi cùng vẫn bị tổn thất nặng và phải tạm rút lui. Bi kịch chỉ xảy ra với lính Mỹ khi những hi sinh ngày càng nhiều, nhất là khi không lực của họ với sức mạnh huỷ diệt là bom Napan lại dội lên đầu chính những người đồng đội. Kết thúc cuộc giành giật một cao điểm, những người lính sống sót với khuôn mặt sạm đen vì bom đạn, đói khát mới thấy hết được những sự mất mát, họ thờ ơ trước cánh phóng viên đang cuống cuồng đưa ti về chiến thắng , và đau xót nhìn những gì còn lại.

Nói về nhân vật, tôi rất ấn tượng với anh phóng viên chiến trường người Mỹ, và anh lính Bắc Việt với cặp kính cận và cuốn nhật kí nhỏ. Họ đến từ hai chiến tuyến khác nhau nhưng cùng có một điểm chung: Cùng là trí thức và không bao giờ mường tượng hết được sự khốc liệt của chiến trường. Anh lính người Việt cuối cùng đã hi sinh dù chưa bắn hạ được một kẻ địch nào, còn anh phóng viên người Mỹ đã phải bất đắc dĩ cầm súng để tự bảo vệ lấy mạng sống của mình. Những người lính Mỹ được chú ý miêu tả khá kỹ, họ “có màu da khác nhau, là người da trắng, da màu, hay người Á châu…nhưng thượng đế rất công bằng, chúng ta đều là người Mỹ”(lời của Hal Moore); họ có những đặc điểm xuất thân riêng nhưng ai cũng có một gia đình. Đạo diễn Randall Wallace đã chọn một vài gia đình chiến sỹ để nói về hoàn cảnh của họ, như: Anh lính trẻ mới được làm cha, trước khi ra chiến trường người lính ấy tìm đến với Chúa để cầu mong được che trở, anh được người vợ tặng cho một chiếc vòng may mắn, sau này chính chiếc vòng ấy là dấu hiệu để đồng đội nhận ra xác của anh; hay một anh lính trẻ khác chưa một lần ra chiến trường…

Ở phía hậu phương, ta thấy những người vợ, người con của nước Mỹ cũng giống những người mẹ, người vợ, người con trên đất nước Việt hay bất cứ một đất nước nào khác: Họ đều mong người thân bình an trở về, và thật sự đau đớn khi mong mỏi của mình không thành sự thật. Những người may mắn như Giuli Moore (vợ của Hal Moore- Madeleine Stowe thủ vai) hẳn là sẽ không bao giờ muốn người thân của họ ra đi một lần nữa vì họ đã hiểu được sự mất mát, hiểu được một điều rằng chuyện không đơn giản như họ tưởng. Trường đoạn Hal lên đường lặng lẽ trong đêm và người vợ chạy theo cũng lặng lẽ nhìn theo bóng anh xa dần với câu nói “em cần anh”gợi nhớ đến hình ảnh những người lính của bất kỳ một đội quân nào khác với một mái nhà ở sau lưng.

Với sự đầu tư rất công phu, đạo diễn Randall Wallace cùng những cộng sự của mình đã diễn tả khá hoàn hảo một thời kỳ lịch sử dài bằng nhiều thủ pháp khác nhau. Thoại trong phim theo tôi là tốt, tôi đặc biệt là những đoạn thoại của nhân vật Nguyễn Hữu An- người chỉ huy tối cao của quân đôi Bắc Việt Nam trong một trận đánh khốc liệt tại chiến trường Tây Nguyên. Qua lời thoại của ông ta thấy một con người dứt khoát, có đủ nhân từ để xót xa cho những người lính trẻ đã hi sinh “Với lòng dũng cảm của những người sắp mất, tôi xin tưởng nhớ các đồng chí trong trận chiến đấu khốc liệt này” và có đủ căm thù để quyết diệt hết lính Mỹ “cắt đứt tiếp viện không quân của chúng… không cho chúng nó thoát”. Không những vậy, những câu khẩu hiệu như: “Phải nắm vào thắt lưng địch mà đánh” cũng được đưa vào góp phần nói nên ý chí của những người Việt Nam. Còn Hal, anh ta nói “Tôi không thể tha thứ cho mình được, những chàng trai của tôi đã hi sinh rồi, tôi không còn họ nữa”. Kết thúc cuộc chiến, đoạn Nguyễn Hữu An độc thoại: “Thật là một tấm thảm kịch, bọn họ tưởng đây là chiến thắng của họ à? Và cuộc chiến này sẽ trở thành cuộc chiến của người Mỹ à?Với kết quả giống nhau, mọi người sẽ chết ở đây trước khi chúng ta đến đó” tuy hơi khó hiểu, nhưng cũng gợi được nên một nỗi đau mà chỉ những người trải qua nó mới thấy hết được.

Cánh xử dụng âm nhạc trong phim cũng rất ấn tượng. Âm nhạc khi những người lính Mỹ đến Việt Nam có chút rộn rã, nó giống âm nhạc trong trò chời Gunbow, gợi cho người ta liên tưởng đến một cuộc chơi. Nhưng đến cuối phim, giọng hát trầm hùng như những bài thánh ca được vang lên, gai điệu bài hát “we were Soldies” như một phút mặc niệm cho những linh hồn đã chết vì chiến tranh. Những tiếng nhạc, tiếng bom đạn, tiếng kêu la…tất cả đều khiến người xem có được cảm giác như thực tế đang diễn ra; Cách dùng kỹ xảo trong phim cũng gợi được cảm giác chân thực. Những chiếc máy bay nhào liệng trên không, những quả bom Napan huỷ diệt hay cảnh những người lính trúng đạn khiến tôi hiểu được thế nào là chiến tranh. Bên cạnh đó có đôi chỗ ống kính máy quay được xử lý trên nền màu đỏ hoặc những màu sắc khác cũng góp phần thể hiện dụng ý của nhà làm phim, một ví dụ là cảnh hai vị tướng Mỹ vừa đi vừa bàn bạc trong hành lang đầy màu hồng đã góp phần thể hiện được sự tin tưởng của họ vào một kết quả thuận lợi ở Việt Nam khi họ leo thang chiến tranh. Ở một số đoạn, đạo diễn đã xử dụng các hình ảnh, hoặc các thước phim tài liệu, đây có thể coi là một biến tấu của phong cách phim, cũng có thể gọi đó là sự pha trộn phong cách phim tài liệu.
Và hiệu quả cuối cùng của những đầu tư là những hình ảnh gây ấn tượng mạnh, và những khoảng lặng không lời từ những tấm bia đá lạnh lẽo, những chứng tích của một thời kỳ hào hùng và đau thương. Những người lính đã chiến đấu với tinh thần dũng cảm đã để lại những linh hồn trung. Không phải ngẫu nhiên khi những thước phim tôi đang có trong tay được lấy từ một mạng của Trung Quốc lại có tiêu đề là “Việt chiến trung hồn”(những linh hồn trung thành trong chiến tranh Việt Nam).

We were Soldiers
Đạo diễn: Randall Wallace
Kịch bản: Harold G. Moore , Joseph L. Galloway, Randall Wallace
Nhà sản xuất: Paramount picture, Icon Production
Năm sản xuất: 2002
Kinh phí: 75.000.000 USD
Diễn viên chính: Mel Gibson, Madeleine Stowe, Greg Kinnear, Chris Klein, Đơn Dương
Ngôn ngữ: Tiếng Anh, Việt, Pháp

~ by ngothanh on June 4, 2009.

11 Responses to “We Were Soldiers”

  1. Đây là một bài viết thú vị của bạn Nam. Đọc văn và 1 số lần nói chuỵện với người viết tôi luôn cảm thấy có điều gì đó bất ngờ khác hẳn với vẻ ngoài ít nói của bạn. Bài viết có quan điểm riêng chỉ tiếc ở hai điểm: 1. Nên so sánh với chuỗi phim của các đạo diễn Việt kiều làm về chiến tranh (như Rồng xanh, Vượt sóng) để thấy được cái nhìn của họ về chiến tranh. 2. giọng văn cần khách quan hơn. Nếu bạn làm được 2 điều này mình tin bài viết có hơi hướng nghiên cứu hơn.
    1 lần nữa xin lỗi vì đã quên không gửi bài cho nội san nhé…Chúc bạn thành công….

  2. Chỉ là mình muốn nói được cảm xúc của mình thôi chứ không chú ý rằng phải viết bài nghiên cứu.Cũng muốn Ngô Thanh góp ý để có được hướng phát triển bài viết tốt hơn vì cô giáo Thanh còm có kỹ năng viết phê bình phim ghê lắm…nhưng giờ nhận được chỉ giáo cũng không phải là muộn.
    Thời gian vừa rồi hơi bận nên không đầu tư được nhiều cho điện ảnh nên…
    Cảm ơn Thanh vì đã đăng bài viết này mặc dù mình biết nó có rất nhiều hạn chế.
    Nhớ mọi người…

  3. Tớ chưa xem phim này, rứt tiếc không bàn được về nội dung. Phim này nổi tiếng từ hồi xa xưa và đã rất muốn xem, hê, có một lần thấy chiếu trên Star Movie, vừa thấy Đơn Dương xuất hiện hô xung phong thì đài truyền hình cắt xoẹt, chuyển thành Animal planet, :D, là bởi vì phim này bị cấm ở VN,
    Đơn Dương cũng gần như tiêu tan sự nghiệp điện ảnh ở VN từ phim này,

    Thời gian học điện ảnh thì lại quên mất ko tìm phim này, nhờ bạn Nam mà tớ nhớ ra, sẽ tìm xem, hie,

    Không đồng ý với ngothanh86 về việc cần so sánh với Rồng xanh, Vượt sóng… đạo diễn Việt kiều không giống đạo diễn Mỹ, :),
    Có thể so sánh với Goodmorning Vietnam,

    Tự dưng lại nhớ ra một khoảng lặng của chiến tranh Việt Nam – Mỹ, là trong Forrest Gump, :D, đoạn Forrest phát biểu cảm tưởng về chiến tranh VN trước đám đông, chà, thật đầy ý nghĩa, có cảm giác người Mỹ đến tận lúc đó cũng không hiểu phải nói thế nào cho đúng về cuộc chiến đó, :),

    Cuối cùng, như vẫn thế, một số lỗi chính tả và ngữ pháp, :D, bạn Nam có phong cách viết theo cảm hứng, ít trau chuốt, :), dù sao thì bài viết cũng rất chịu đầu tư thời gian, xin chúc mừng,
    “che trở”
    “tôi đặc biệt là những đoạn thoại”
    “Cánh xử dụng âm nhạc trong phim”
    “gai điệu”
    “xử dụng”

  4. He ko thể nói gì hơn là bái phục anh Phongsinh. Nhưng anh ơi cái ý so sánh đấy hoàn toàn có thể thực hiện vì: 1. việc so sánh không phụ thuộc vào đó là tác giả nước nào, 2. tất nhiên so sánh phải có điểm giống nhau vậy thì cái giống nhau rõ nhất giữa bộ phim này và Rồng xanh là các đạo diễn đã khai thác nhân vật người lính thuộc cả hai quốc gia. Điều đó cho thấy ý nghĩa cơ bản mà Nam cảm nhận được đó là: chiến tranh là thất bại của loài người về nhân sinh. Không ai chiến thắng chỉ có con người là mất mát….
    Thực ra em cũng muốn viết về Rồng xanh lắm nhưng cứ lần nữa mãi…..Thế kỉ 20 và cả 21 nữa, thế giới xuất hiện thêm một kiểu – giống người (tạm nói thế) mang THÂN PHẬN LƯU VONG….

  5. Ủa, không phải người Do Thái là giống nguời lưu vong từ hồi trước công nguyên à Thanh?

  6. Hồi cấp 3 đọc môt bài báo về phim “chúng tôi là chiến sĩ” này thấy ché tơi tả can tội nói xấu quan đội Việt Nam, đồng thởi chỉ trích Đơn Dương tơi tả, thế là tụ nhiên cũng có ác cảm.
    Qua một số phim Mỹ làm về Việt Nam, không dám bàn về thủ pháp nghệ thuật nhưng cái cách họ lý giải sự thất bại của nước Mỹ đều có một điểm chung. Đấy là người Mỹ thua vì không máu lạnh được như cộng sản. Cũng hài, vì khi xem những phim tình báo khác của Mỹ, chưa thấy bọn nào máu lạnh bằng FBI.

  7. Cảm ơn bác Phongsinh nhé, những điều bác nói chính là nguyên nhân khiến em chỉ một lần duy nhất trong đời thi đỗ HSG môn văn, rồi vì hận đời nên không dám khoe văn mình nữa. Em chỉ là tuỳ cảm hứng mà viết thôi chứ không có ý chê ai cả, ở đời nhiều khi vì không hiểu nhau mà sinh ra lắm chuyện lắm…
    Một lần nữa, nhó mọi người và chúc có một khoá luận tốt…
    Cầu mong cho một nền điện ảnh Việt Nam.

  8. daoxiang là ai, hie,
    vẫn có câu “văn là người”, người sao văn vậy, phóng khoáng mới là văn chương thực, trau chuốt chỉ là văn cho người khác bình luận, hê, sửa chính tả chỉ là để tôn trọng người đọc, :),

  9. Dà dà, mọi người cho em hỏi, chừng nào thì K5 chiêu sanh ạ? Em rình mò ở đây lâu quá rồi mà hỏng thấy có thông báo chi cả, hic T”T Thiệt là đau con tim quá đi, vì em nghe nhiều giang hồ đồn đại là Ford Foundation đã rút khỏi Dzịt Lam, dzì dzậy có thể sẽ hỏng xin được tiền tài trợ nữa, oà oà oà :((

    Mấy bữa nay lòng em như lửa đốt, mong các bác gia ân :(

    Kính,

  10. ơ FSP đâu rùi? trả nhời em nó đi chứ nhỉ? thôi tớ chẳng bit gì nhưng nghe hơi nồi chõ, nên cũng mạn phép múa mép khua môi tí. Theo thông tin tớ biết thì chưa có quyết định đóng cửa FSP đâu, và thông tin là CÓ LẼ K5 sẽ phải đóng học phí. Nếu tuyển sinh thì thường sẽ bắt đầu vào tháng 9 và thi vào cuối tháng 10, đi học đầu tháng 11

  11. oh my god T”T
    Nếu phải đóng học phí thì em nhỏ đành bái bai con nai thôi T”T
    Em nhỏ cứ tưởng được học phờ ri, lại có thêm học bổng cuối khoá nữa chớ T”T
    Cuộc đời sao thật lắm trái ngang T”T

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

 
%d bloggers like this: