Kris

b1

by Ngô Thị Thanh

Dựa trên một vở kịch của nhà viết kịch Đan Mạch Leck Fischer, Crisis (1946) – Bộ phim đánh dấu việc Ingmar Bergman chính thức được công chúng biết đến với vai trò đạo diễn. Đúng như nhan đề Crisis (Swedish title Kris) , bộ phim xoay quanh những xung đột, đổ vỡ và khủng hoảng của nhân vật nữ chính Nelly (do Inga Landgré thủ vai) khi cô ở tuổi 18.

Nhân vật chính được đặt vào tình huống buộc phải lựa chọn giữa người mẹ nuôi Ingeborg (do Dagny Lind thủ vai) làm nghề giáo viên dạy piano rất mực thương yêu cô và người mẹ đẻ Jenny (do Marianne Lofgren thủ vai) chủ của một thẩm mỹ viện. Hai người mẹ điển hình cho hai lối sống khác nhau: một bên là sự giản dị, ấm áp, đầy hi sinh và một bên là sự xa hoa, phù phiếm, ích kỉ.

Trong quan điểm của đạo diễn thì hai lối sống ấy đặc trưng cho hai không gian gắn liền với nhân vật: tỉnh lẻ và thành thị. Nửa đầu bộ phim chủ yếu tập trung thể hiện sự va chạm đó thông qua việc đạo diễn dựng nhân vật thành các cặp đối xứng nhau: Ingeborg – Jenny, Ulf – Jack. Nelly mặc dù rất yêu người mẹ nuôi nhưng cô không thể cưỡng lại tiếng gọi mãnh liệt của sự sôi nổi, mới mẻ, lãng mạn luôn thôi thúc từ trong tâm hồn tuổi trẻ. Buổi dạ hội là một cao trào của đoạn này.

Điệu nhạc chậm rãi, con người kiểu cách, thanh nhã trở nên nhạt tẻ đối với Jenny, Jack và ngay cả với Nelly. Hành động táo bạo, lời lẽ dí dỏm cùng âm thanh của kèn, trống mà Jack đem lại, tạo ra trường văn hoá khác hẳn với tiếng hát và piano. Cuối cùng, Nelly quyết định lên thành phố với mẹ đẻ. Đạo diễn tạo ra tình huống để Jack, Nelly và Jenny cùng ngồi trong một khoang tàu. Đây là cuộc giáp mặt giữa những con người có mối quan hệ phức tạp với nhau: Jack làm người tình lệch tuổi với Jenny, Nelly lại có tình cảm với Jack.

Nụ cười của Jenny và Jack choán toàn cảnh gây ra một cảm giác lo âu, hoang mang và nỗi ám ảnh về những cạm bẫy ở vùng đất mới với những con ngưòi mới…
Crisis được xếp vào thể loại melodrama với đặc trưng cốt truyện xây dựng dựa trên khủng hoảng tình cảm, hoặc tình yêu thất bại, hoặc khai thác tình huống éo le, rắc rối. Tác phẩm của Ingmar Bergman hầu như cũng có đầy đủ các yếu tố khuôn mẫu quen thuộc đó.

Tuy nhiên, ông đã đem lại một số cảnh, trường đoạn thể hiện cách khai thác riêng, sáng tạo. Khi diễn tả tình trạng Ingeborg đang mê sảng, cú quay cận cảnh giúp truyền tải cụ thể, sinh động thần thái nhân vật. Thủ pháp chồng hình cho thấy nỗ lực “hữu hình hoá” thế giới nội tâm, góc khuất trong chiều sâu tâm lý.

Quá khứ, khuôn mặt người mẹ và đặc biệt hình ảnh đường ray tàu di chuyển tốc độ như muốn cán nhừ tất cả chao đảo trong âm nhạc dồn dập tạo ra độ căng thẳng, dồn nén đến nghẹt thở, bức bối. Một trường đoạn nữa cũng ấn tượng đó là đêm Jack đến tìm Nelly ở thẩm mỹ viện. Người ta nói nhiều đến cách thiết kế căn phòng gương bao quanh và có nhiều đầu mẫu mannequin.

Nó gợi ra không khí tàn tạ, ghê rợn. Jack vốn là một nghệ sĩ, anh ta chủ trương sống vì mình, “tự mê” (narcissism). Jack chinh phục Nelly bởi khả năng am hiểu phụ nữ. Xung đột tiềm ẩn ở phần đầu đến đây bùng nổ khi Jenny chứng kiến người tình và con gái ở bên nhau. Người mẹ ruột ích kỉ luôn muốn chế ngự và kiểm soát tất cả vạch mặt Jack đẩy anh ta đến chỗ khủng hoảng và tự sát. Chất nghịch dị của cảnh này nằm ở âm thanh tiếng cười phát ra từ nhà hát bên cạnh chen vào tiếng gào khóc thảm thiết. Hơn lúc nào hết, nhân vật và khán giả cảm thấy được một thế giới thành thị lạnh lẽo, nghiệt ngã, lãnh cảm và thiếu vắng tình người.

Bộ phim kết thúc theo môtíp đặc trưng thể loại: happy-end. Nelly trở về vòng tay người mẹ thân yêu, tìm thấy hạnh phúc chân thành bên Ufl và cuộc sống thị trấn lại êm đềm trôi đi. Cốt truyện vận động theo mạch vòng khép kín nhằm đem lại sự cân bằng, yên ổn. Điểm ra đi cũng là bến đỗ như trong hầu hết cấu trúc tự sự thông thường giúp đạo diễn xoá nhoà khủng hoảng, thiết lập trật tự – một điều chúng ta sẽ không còn thấy trong trào lưu phim Tân hiện thực Ý (chẳng hạn bộ phim “Kẻ cắp xe đạp” ở số báo trước đã giới thiệu).

Có thể nói Crisis là tác phẩm giúp ta nhìn nhận các giá trị đích thực, bền vững giữa thời kì mà đô thị trở thành nỗi ám ảnh cho những đổi thay, chao đảo, đứt gãy. Và gia đình, nông thôn giống như nơi trú ngụ nương náu bình yên – thánh địa cuối cùng của nhân cách.

~ by ngothanh on December 8, 2008.

8 Responses to “Kris”

  1. Bergman’s first feature introduces signature themes. We can learn much from the DVD company that restored Kris and re-issued Bergan’s riveting early work:

    http://www.criterionconfessions.com/2007/11/early-bergman-eclipse-series-1.html

    The film is a morality tale, and the circumstances of the narrative forces all the people involved to question the choices they have made and where they are in their ethical lives.

    The writer of the article cited here, Jamie S. Rich, is a novelist and comic book writer.
    http://www.dvdtalk.com/reviews/27193/early-bergman-eclipse-series/

    Thanh oi, what did you notice about the filmmaking that makes this film unique as a motion picture, rather than a stage play? Be careful to spell the names of masters of cinema correctly in the future ;D

  2. cũng sai lỗi chính tả “cốt chuyện”,

  3. Thực ra “cốt truyện” hay “cốt chuyện” anh Tú nhỉ?

  4. Cảm ơn bạn Phóng sinh, mình cũng không hiểu sao từ bản gốc của mình đến bản post lên thì “cốt truyện” lại thành “cốt chuyện” – một từ mà mình không bao h sai tai hại như thế…

  5. Là do chị đấy Thanh ạ… Hì, lâu nay mình dùng sai mà không biết… Rút kinh nghiệm lần sau. Cám ơn cả hai người.

  6. Thanks Mr Dean for your concern about my writing. Certainly, I notice about the filmmaking. According to what I have said, I want to reseach the cinema language so I try my best to discover the nature of what makes the cinema different from the other art fields. Therefore. some informations of the “cisis” film as a stage play keep auxiliary role. I don’t understand Why you ask me this question. Is not my writing clear?

  7. I just wanted to suggest some comparison as a way of talking about cinema, especially since so much has already been written about Bergman’s movies. You can cite some of the observations others have made, and also mention things like the format and aspect ratio. I’ll always try to push you to go a little further with concrete details, but you’re making great progress already, keep trying to do your best ;D

  8. “cốt truyện” mới đúng chính tả, :), bạn ngothanh86 bị sửa lại chắc do biên tập, :), tớ là Phong Sinh chứ ko phải phóng sinh, :D, lỗi này còn tệ hơn nè, :D,,

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

 
%d bloggers like this: