Lụa – Francois Girard

1189955576_michael_pitt2

by Vũ Thị Thảo

Khi đọc “Lụa” của Alessandro Braicco hay khi xem “Lụa” của Francois Girard tôi thấy trong mình trào dâng nỗi u buồn man mác, tựa hồ như là “lụa” đang chạm vào đôi bàn tay, lướt qua nơi đáy con tim, nhẹ nhàng mà ám ảnh. Hình như ở đây, không có một ranh giới nào ngăn cách giữa cuốn tiểu thuyết và nghệ thuật thứ bảy. Có lẽ cũng là lần đầu tiên tôi cảm nhận được sự kì diệu của nghệ thuật ngôn từ và nghệ thuật hình ảnh đan lồng đến mức huyền ảo.

Một bộ phim chuyển thể từ tiểu thuyết theo tôi nó như một thử nghiệm, một thách đố với cả nhà làm phim và người xem. Đôi khi sự thành công không được như mong đợi, bộ phim không thể chuyển tải những gì nguyên tác có thể gợi ra với người xem bởi những giới hạn của hình ảnh so với ngôn ngữ. Nhưng đến “Lụa” tôi thực sự cảm phục tài năng của Francois Girard, bộ phim đã chuyển tải thật sống động linh hồn của tiểu thuyết, nó không hề gợi cho ta cảm giác về sự so sánh.

“Lụa” một câu chuyện tình làm trái tim ta đau đớn, dệt từ những sợi tơ mảnh mong manh mà sức bền dẻo dai khó bì quấn chặt vào con tim, như một ngầm ẩn về tình yêu muôn đời- nơi hạnh phúc và khổ đau luôn song song tồn tại. Một câu chuyện bình dị về cuộc đời Herve Joncour- một thương nhân người Pháp trên hành trình đi tìm tằm cho loại tơ lụa tốt nhất, cùng những biến động trong tình yêu với người vợ trẻ Helen, chút xao xuyến không nguôi với người phụ nữ Nhật Bản, đất nước “ở tận cùng trái đất”. Khi chuyển thể thành phim, Francois Girard đã khéo léo đưa người kể chuyện toàn năng như trong tiểu thuyết thành người kể chuyện ngôi thứ nhất- nhân vật chính Herve Joncour tự kể về cuộc đời mình cho chú bé làm vườn Doris bắt đầu bằng lời khẳng định “Mọi chuyện của tôi bắt đầu từ khi tôi quen Helan…”. Thay đổi cách kể, Francois Girard biến “Lụa” thành một lời sám hối của Herve, gợi sự sâu lắng của nỗi ám ảnh.
Francois Girard tinh tế khi sử dụng một loạt các biểu tượng mang tính ám thị cao mang tới thành công cho bộ phim, những biểu tượng này là những sáng tạo độc đáo không phụ thuộc vào nguyên tác của tiểu thuyết. Đó là hình ảnh của cô gái trên dòng nước, hình ảnh của loài hoa ly- biểu trưng cho Helen.

Mở đầu phim, là cảnh về cô gái Nhật Bản khỏa thân trên dòng suối, một hồi ức của Herve dưới lời tự thuật “Suối nước nóng, những thân cây lạ lùng, tiếng cười trẻ thơ, làn da của nàng, đôi mắt ấy….”, tất cả như một ám gợi về những vương vấn ở đáy sâu tâm hồn Herve. Một chuỗi những hình ảnh dựng liền nhau, hầu như chỉ sử dụng việc dựng liên hoàn, không xuất hiện dựng song song, khiến câu chuyện kể diễn ra với tình tiết chậm rãi như đang đi qua trí nhớ của người kể, cùng cảm giác bình tâm. Từ một người lính ở chiến trường theo mong muốn của cha, Herve được Balabiou- một chủ xưởng dệt hướng anh tham gia vào ngành tơ lụa. Vào năm 1861 khi nước Pháp bị ảnh hưởng bởi bệnh dịch làm chết hết tằm, chàng trai trẻ tuổi đã nhận nhiệm vụ khó khăn khi đi sang Nhật giao thương. Tại đây, chàng thanh niên đã bị cô gái Nhật mê dắm, như một thứ bùa mê mà anh không thể thoát được. Tài năng của nhà làm phim chính ở chỗ ông không hề bị chi phối bởi “sức nặng” ngôn từ của tiểu thuyết, những lời thoại của nhân vật được sáng tạo theo những quy ước riêng. Ba lần ra đi đến Nhật Bản, trong hai lần đầu, Herve luôn khẳng định trong khi chia tay và khi trở về của lần một là anh yêu Helen. Biến động xảy ra trong lần trở về thứ hai, và khi kể về điều này chính Herve nói việc anh khẳng định lời yêu với Helen “cứa tôi ra thành từng mảnh”.

Hình ảnh cô gái trên dòng suối xuất hiện tới ba lần trong phim, nếu hai lần đầu là hình bán khỏa thân của cô gái Nhật được quay từ sau lưng rồi mới xuất hiện gương mặt khi cô quay lại, thì hình ảnh thứ ba lại là hình ảnh của Helen. Cô gái Nhật là hiện thân của huyền bí khác với Helen vẻ đẹp trinh trắng tươi sáng như ánh nắng mặt trời. Ám ảnh của cô gái Nhật chỉ từ ánh mắt nhìn, từ những vuốt ve ân ái, nó dường như là ám ảnh của nhục dục, nhưng lại dai dẳng khôn nguôi. Và Herve dù bị hình ảnh của kì bí cuốn hút thì tới cuối phim, hình ảnh của Helen bị cuốn chìm dần vào dòng nước gợi tiếc nuối khôn nguôi. Điều này khiến ta băn khoăn tự hỏi một câu hỏi muôn đời: điều gì khiến chúng ta vẫn thường bỏ quên những thứ gần gũi bên mình để đi tìm một ảo mộng đâu đó? Và tại sao những thứ không có thật lại luôn ám ảnh ta? Và tình yêu của ta là gì? Nó xáo động và có mất mát theo những đỏng đảnh của tâm hồn?

Cách kể của điện ảnh độc đáo ở chỗ nó sử dụng triệt để hiệu quả của hình ảnh với những ám chỉ tác động tới cảm nhận của người xem. Mỗi hình ảnh trong “Lụa” được xâu chuỗi với nhau, gợi cảm giác về sự băn khoăn trong tâm hồn nhân vật chính. Tình yêu ở đây ngọt ngào, âm thầm, và phảng phất cả nỗi u sầu. Đi tới cuối con đường, có lẽ chính Herve mới phát hiện rằng chính tình yêu của người vợ Helen trong âm thầm cũng thật là “bí hiểm”. Lặng lẽ yêu và viết cho chồng bức thư với khao khát được là người đàn bà chồng đang ngưỡng vọng, Helen âm thầm dấu kín những đớn đau để sống và yêu.
329_silk_posterbig_200x300ajpg

Hình ảnh của Helen hiện lên trong bộ phim đi liền với hình ảnh của hoa Ly, loài hoa trắng trong với hương thơm ngát, cao quý và thuần khiết như tâm hồn cô. Như một ám gợi khi Herve trở về lần hai, là cảnh trời mưa to trong vườn hoa Ly, mở đầu cho những trăn trở của tâm hồn Helen dù không một lần nào được nói thành lời. Có lẽ ở đây, điện ảnh đã phát huy hết khả năng kì diệu của mình bởi bằng những hình ảnh người xem cảm nhận được nỗi đau đớn âm thầm trong tim Helen mà không một thứ ngôn ngữ nào có thể diễn tả được.

Đó là cái nhìn đăm đắm, phút lơ đễnh, phút băn khoăn nhìn theo người chồng….Helen hiện ra là hình ảnh một người vợ nhẹ nhàng, thủy chung, tinh tế. Không một hình ảnh nào ám gợi hơn cảnh Herve đơn độc ngồi trong vườn hoa ly đang nở rộ bên mộ Helen và âm vang trong lòng tiếng đọc thư của bà Madam Blanche- chính là bức thư Helen viết “Xin hãy tránh xa em. Và đừng ngập ngừng, hãy quên đi người đàn bà lúc này đây đang nói lời vĩnh biệt người, không hối tiếc”…Góc máy quay toàn cảnh đi từ gần nhân vật Herve tới viễn cảnh được giữ nguyên góc quay tạo độ lùi khoảng cách, khiến Herve đơn độc càng thêm đơn độc…Anh sẽ mãi ngồi đó, để ghi nhớ về Helen- người yêu đích thực, về cô gái Nhật Bản- nỗi ám ảnh cuồng si khó lí giải, nó như dục vọng tồn tại vĩnh hằng ở con người nay được dịp sống dậy. Và cuộc sống- tình yêu- đam mê nhục dục có khi nào là tách biệt? Đôi khi ta đang đánh rơi yêu thương để đuổi theo mãi một dục vọng mơ hồ mà ngỡ ngàng thức tỉnh mọi thứ đã trôi qua? Đôi khi ta rơi vào đam mê nhục dục, phải chăng ở đâu đó của tâm hồn vẫn ẩn chứa những thẳm sâu không thể biện giải? Và ta, ta sẽ sống thế nào nếu thiếu những yêu thương?

1189955607_silk2

Một cuốn phim tràn đầy cảnh của những chuyến đi. Hành trình của Herve đi tìm loại tơ tằm tốt nhất, để đi tới phương Đông huyền bí xa xôi như đôi mắt của cô gái Nhật Bản, hành trình của ao ước khám phá, của những chuyến tàu lại qua. Và một hành trình ngược lại khi trở về với người vợ Helen cũng chính là một hành trình đầy kì bí mà mãi tới sau này anh mới nhận ra, đó là hành trình về với tình yêu- hành trình muôn đời nay là những câu hỏi lớn. Tình yêu thật ra chẳng hề giản đơn như anh chàng Herve lúc đầu nghĩ, dù nó êm đềm và có vẻ ngoài êm ả nhất, ít sóng gió nhất, thì cũng không thể khẳng định nó không kì bí, tầm thường.

Một bộ phim chuyển thể từ tiểu thuyết nhưng không vì thế “Lụa” giảm bớt tính sáng tạo, đơn thuần là minh họa khô khan. Nó có đời sống riêng, và đặc sắc chính ở chỗ những điểm riêng biệt không làm hỏng tư tưởng chủ đề của tác phẩm, trái lại theo một cách khác của ngôn ngữ hình ảnh cùng hệ thống biểu tượng giàu sức gợi nó khiến ta cảm nhận được ở đó một tâm hồn đồng điệu với nhà văn Alessandro Braicco.

~ by Thao Vu (Sabrina) on December 4, 2008.

3 Responses to “Lụa – Francois Girard”

  1. – Trên thực tế thì cho dù trong cuốn sách người kể chuyện không xưng tôi, nhưng điểm nhìn cho toàn bộ cuốn sách gần như chỉ thông qua Herve. Những gì anh ta biết thì độc giả mới biết, và trong phim cũng như vậy :). Cho nên tôi nghĩ sự khác nhau giữa điểm nhìn ở hai tác phẩm là không đáng kể. Thậm chí trong phim, khi cô gái Nhật đưa một người đàn bà khác tới cho Herve, người ta còn dựng song song cảnh hai người kia ân ái trong phòng, còn cô gái thì đớn đau ngồi lặng ở ngoài (điểm nhìn trong phim trên thực tế còn có thể coi là rộng hơn điểm nhìn trong truyện).

    – Cảm ơn bạn đã chỉ ra những chi tiết mang tính biểu tượng trong bộ phim này (nhưng lại tiết lộ nội dung nhiều quá). Từ quan điểm cá nhân, tôi cho rằng Lụa (phim) là một thất bại so với Lụa (truyện) cho dù bám rất sát vào cốt truyện. Phim Lụa kém hấp dẫn vì nó lựa chọn một cách kể chuyện đều đều, tuyến tính, và dùng một tone có thể nói là chẳng lên cao, không xuống thấp cho suốt bộ phim. Với một bộ phim theo thể loại romance, theo tôi đó là điều rất nên tránh (nhất là khi so với sách: mỏng, vừa đủ). Những biểu tượng trên có thể hay, nhưng không

    – Tên tác giả sách là Alessandro Baricco chứ không phải Alessandro Braicco (bạn xem lại nhé). Và tên của người vợ là Helene (Hélène) chứ không phải Helen. :)

  2. Những biểu tượng trên có thể hay, nhưng không đủ để cứu vãn cả bộ phim (đính chính thêm)

  3. Tôi nghĩ rằng Phim Lụa có thành công riêng của nó, không thể nói nó thất bại so với tiểu thuyết bởi ngôn ngữ của điện ảnh và ngôn ngữ của văn học có chất liệu là khác nhau.
    Trong phim lụa chọn điểm nhìn kể lại chủ yếu từ nhân vật tôi- anh chàng Herve, còn trong tiểu thuyết là từ ngôi thứ ba, đó là lựa chọn khác của nhà làm phim, theo tôi nó tạo ra một thành công khác.
    Cách lựa chọn tiết tấu chậm như phim Lụa tôi nghĩ là phù hợp bởiở đây tác phẩm nói về tình yêu một cách giản gị nhưng thấm thía, không cần phải những hình ảnh gây quá sock hay căng thẳng nhưng nó lại ám ảnh người đọc sâu sắc bởi ngôn ngữ hàm ẩn bên trong.Như thế nó mới thực sự là “Lụa”-mềm mại và ấm áp.
    Cảm ơn bạn vì đọc rất kĩ và nhận ra được lỗi đánh máy về tên nhân vật, tôi sẽ chú ý hơn!

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

 
%d bloggers like this: